Wszystko o chorobach prostaty

Budowa prostaty

Gruczoł krokowy (inaczej prostata lub stercz) znajduje się w dolnej części miednicy, poniżej pęcherza moczowego i otacza górną część cewki moczowej mężczyzny. Stercz jest miejscem gdzie drogi moczowe łączą się z drogami wyprowadzającymi nasienie. Z tego powodu zmiany chorobowe w obrębie prostaty mogą być u mężczyzn przyczyną zaburzeń zarówno w prawidłowym oddawaniu moczu jak i zaburzeń płodności.
U zdrowego, dorosłego mężczyzny gruczoł krokowy ma objętość ok. 20 ml, długość ok. 3,5 cm, grubość ok. 2 cm, a szerokość ok. 4 cm. Wielkość i kształt porównywane są do kasztana.



Schemat budowy gruczołu krokowego (widok od powierzchni tylnej)
1-nasieniowody
2-pęcherzyk nasienny
3-podstawa gruczołu krokowego
4-szczyt gruczołu krokowego
5-cewka moczowa
Rys. źródło: Grays Anatomy z www.bartleby.com

Prostata jest gruczołem, który pełni bardzo ważną funkcję w układzie moczowo-płciowym mężczyzny. Funkcją gruczołu krokowego jest produkcja wydzieliny, która wchodzi w skład nasienia i zawiera substancje odżywiające oraz stymulujące ruchliwość plemników. Istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu prostaty odgrywa testosteron – hormon produkowany przez jądra.

Najszerzej akceptowanym opisem budowy gruczołu krokowego jest tzw. koncepcja strefowej budowy stercza opublikowana w 1968 r. przez amerykańskiego patologa Johna McNeala. Teoria ta opiera się na różnicach w budowie histologicznej oraz histochemicznej, różnicach w strukturze gruczołów stercza oraz odmiennej funkcji poszczególnych jego rejonów.

W 1990 roku model ten, oparty dotychczas na badaniach mikroskopowych, został przedstawiony na obrazach uzyskiwanych podczas badania endosonograficznego (USG głowicą przezodbytniczą, TRUS).

Schemat strefowej budowy stercza. Rys. źródło www.bkmed.com

Gruczoł krokowy składa się ze stref: centralnej, obwodowej, przejściowej i włóknisto-mięśniowej (przedniej).Strefa centralna ma kształt klina podstawą skierowanego do torebki stercza w okolicy jego podstawy, a wierzchołkiem do wzgórka nasiennego. Strefa ta obejmuje przewody wytryskowe (powstałe z połączenia nasieniowodu i pęcherzyka nasiennego) uchodzące do cewki moczowej w obrębie wspomnianego wzgórka nasiennego. Elementy gruczołowe strefy centralnej są duże, ich nabłonek jest bujny z gęsto upakowanymi komórkami. Obraz ultrasonograficzny strefy centralnej zmienia się wraz z wiekiem. U młodych mężczyzn jest hypoechogeniczna w stosunku do strefy obwodowej. Około 5 dekady życia rozpoczyna się proces atrofii, zwykle o charakterze ogniskowym, mający związek z przewlekłymi procesami zapalnymi prostaty.

Strefa obwodowa otacza częściowo strefę centralną od tyłu i bocznie od około połowy jej długości rozciągając się do wierzchołka prostaty. Zraziki gruczołowe strefy obwodowej są mniejsze niż w strefie centralnej, bardziej równomiernie rozmieszczone, z uporządkowanym nabłonkiem. W obrazie USG strefa obwodowa charakteryzuje się nieznacznie wyższą echogenicznością w odniesieniu do strefy centralnej. Obie strefy są od siebie wyraźnie oddzielone.

Cewki gruczołowe obu opisanych stref uchodzą do cewki moczowej w okolicy wzgórka nasiennego.

Odcinek cewki moczowej położony wewnątrz gruczołu krokowego podzielony jest na dwie części: część bliższą (od podstawy stercza do wzgórka nasiennego) oraz część dalszą (od wzgórka nasiennego do wierzchołka prostaty). Zwieracz wewnętrzny (przedsterczowy) cewki moczowej otacza jej bliższy odcinek, ku przodowi zlewając się z podścieliskiem włóknisto-mięśniowym. Zwieracz dalszej części cewki moczowej łączy się z włóknami zwieracza zewnętrznego. Mięśniówka przedsterczowa oraz około cewkowa charakteryzuje się niższą od otoczenia echogenicznością. Strefa włóknisto-mięśniowa ma echogeniczność wyższą, porównywalną ze strefą obwodową.

Strefa przejściowa położona jest po obu stronach cewki moczowej, nieznacznie powyżej połowy długości stercza. Otacza ją strefa centralna. Gruczoły strefy przejściowej nie są liczne, morfologicznie przypominają budowę strefy obwodowej, uchodzą do cewki moczowej w okolicy wzgórka nasiennego. Strefy te charakteryzują się niską echogenicznością, jedynie w niewiele wyższym stopniu wyższą od sąsiadującej mięśniówki okołocewkowej i wzgórka nasiennego.

Schemat prostaty-przekrój podłużny.
1-strefa obwodowa
2-pęcherzyk nasienny
3-strefa centralna
4-zwieracz przedsterczowy
5-zrąb okołocewkowy
6-strefa przejściowa
7-strefa włóknisto-mięśniowa
Rys.źródło: www.bkmed.com

Pęcherzyki nasienne to struktury gruczołowe położone powyżej stercza, na tylnej powierzchni pęcherza moczowego. Długie na ok. 50 mm osiągają średnicę od kilku do ok. 20 mm. Ich wnętrze przypomina budową plaster miodu.

Badanie TRUS. Obraz przedstawia  przekrój podłużny przez pęcherzyk nasienny. Zauważ jego strukturę wewnętrzną, porównywaną do plastra miodu.Fot. mojaprostata.com.pl

Nasieniowody – stanowiące odcinek drogi nasienia z jąder do cewki moczowej – przed osiągnięciem poziomu podstawy gruczołu krokowego rozszerzają się, tworząc tzw. bańki nasieniowodów. W bańkach nasieniowodów dochodzi do gromadzenia się, dojrzewania i „uzdatniania” plemników przed wytryskiem (ejakulacją). Łączą się one z przewodami wyprowadzającymi wydzielinę pęcherzyków nasiennych. Z połączenia tego z powstają przewody wytryskowe – prawy i lewy. Przewody wytryskowe (w sytuacji typowej) przechodzą przez gruczoł krokowy otoczone na całym przebiegu strefą centralną. To nimi wydzielina pęcherzyków nasiennych oraz nasienie z nasieniowodów dostaje się podczas wytrysku do cewki moczowej