Wszystko o chorobach prostaty

Rak prostaty

Rak prostaty jest jednym z najczęściej występujących nowotworów u mężczyzn w Polsce. Zajmuje trzecie miejsce (po raku płuc i żołądka) w przyczynach zgonów z powodu chorób nowotworowych. Rocznie z powodu raka stercza umiera prawie 4 tysiące Polaków.

Ryzyko zachorowania na raka prostaty wzrasta wraz z wiekiem. U mężczyzn w wieku powyżej 80 lat stwierdza się go w badaniach sekcyjnych nawet 90% przypadków. Jest to najczęściej tzw. „rak utajony”, który nie daje jakichkolwiek objawów klinicznych oraz nie jest przyczyną zgonu.


Jest to sytuacja korzystna dla pacjentów, ponieważ strefa ta znajduje się bezpośrednio przed przednią ścianą odbytnicy, przez co doskonale dostępna jest badaniu palcem „per rectum”, jak również za pomocą endoskopowej głowicy USG. Pozwala to na wczesne wyczucie palcem powiększenia, stwardnienia lub nierównej powierzchni gruczołu, lub wykrycie w badaniu TRUS ognisk rozrostu tkanki nowotworowej. Wczesne postawienie diagnozy to szansa na skuteczne leczenie!

Według dzisiejszej wiedzy 75% przypadków raka prostaty rozwija się początkowo w strefie obwodowej stercza.

Schemat budowy strefowej prostaty. Rys.źródło: www.bkmed.com

Rozwijające się ognisko raka prostaty może powodować ucisk na cewkę moczową dając objawy sugerujące łagodny rozrost stercza: częstomocz, utrudnione oddawanie moczu czy wąski strumień moczu. Komórki nowotworowe naciekają też sąsiednie narządy: pęcherzyki nasienne, moczowody, tkanki miękkie i kości miednicy mniejszej. Rozrost taki może powodować dolegliwości bólowe w czasie mikcji i oddawania stolca. Rak prostaty daje przerzuty drogą naczyń krwionośnych głównie do kości (kręgosłup, miednica, żebra, mostek) rzadziej do narządów miąższowych (wątroba, płuca, mózg), a także drogą naczyń limfatycznych do okolicznych węzłów chłonnych miednicy mniejszej. Zajęcie przerzutami kości kręgosłupa może dawać objawy bólowe w okolicach „krzyża” – które ze względu na swój niecharakterystyczny i powszechny charakter nie są dla pacjentów objawem niepokojącym.

Inne objawy raka prostaty, które powinny zaniepokoić pacjenta to:

• zwiększone, naglące parcie na pęcherz i częstsze oddawanie moczu
• trudności z rozpoczęciem oddawania moczu lub wstrzymaniem moczu
• słaby lub przerywany strumień moczu
• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu
• trudności z osiągnięciem erekcji
• ból w czasie ejakulacji
• obecność krwi w moczu lub nasieniu
• częsty ból lub uczucie sztywności w dolnej części pleców, biodrach lub górnej części ud
• utrata apetytu i spadek wagi

DIAGNOSTYKA RAKA PROSTATY

Badanie per rectum. Ze względu na wspomniany wcześniej fakt, iż większość przypadków raka prostaty rozwija się w strefie, która sąsiaduje z odbytnicą, możliwe jest wymacanie przez lekarza palcem niewielkich nawet zmian w postaci uwypuklenia lub zmiany spoistości gruczołu krokowego. Badanie per rectum jest badaniem mało precyzyjnym, jednak ze względu na łatwość jego wykonania stanowi cenną pomoc w procesie diagnostycznym.

Oznaczanie stężenia PSA. Stężenie antygenu PSA (ang. prostate specific antigen) w surowicy krwi to badanie w sposób ogólny opisujące stan gruczołu krokowego. Stężenie to wzrasta fizjologicznie wraz z wiekiem, jest również podwyższone w przypadku łagodnego przerostu stercza, zapalenia gruczołu krokowego oraz raka prostaty. Zwłaszcza ten ostatni fakt przemawia za koniecznością regularnego oznaczania poziomu antygenu PSA przez mężczyzn po 45 roku życia.W przypadku podwyższonego poziomu PSA zaleca się konsultację urologiczną oraz wykonanie przezodbytniczego badania USG (TRUS) oraz biopsji stercza.

Przezodbytnicze badanie USG (TRUS). Badanie przebiega podobnie jak badanie „per rectum”. Dzięki anatomicznej bliskości odbytnicy i gruczołu krokowego endoskopowa głowica USG niemal bezpośrednio przylega do powierzchni stercza, pozwalając na bardzo precyzyjną jego ocenę. Dokonuje się pomiarów prostaty, ocenia morfologię, wielkość i echogeniczność poszczególnych jego stref. Badanie obejmuje również opis stosunków anatomicznych okolicznych narządów, tj. pęcherzyki nasienne, bańki nasieniowodów, sploty żylne, odbytnica. Możliwe jest wreszcie uwidocznienie zaburzeń struktury stercza mogących odpowiadać zmianom zapalnym lub rozrostowi nowotworowemu.

Elastografia USG. Badanie elastograficzne przebiega identycznie jak tradycyjne USG. Zastosowana innowacyjna technologia umożliwia nałożenie na dotychczas uzyskiwany czarno-biały wynik badania USG kolorowej skali, która przedstawia poszczególne stopnie twardości tkanek. Każdy stopień twardości kodowany jest innym kolorem. Uzyskany w ten sposób obraz (elastogram) nie jest jeszcze wynikiem. Jest on podstawą do analizy dokonywanej przez lekarza zarówno podczas wykonywania badania jak i po jego zakończeniu. Zazwyczaj interpretacja uzyskanych obrazów polega na porównaniu rozmieszczenia obszarów bardziej lub mniej spoistych ze schematami, co pozwala na zaliczenie danej zmiany do grupy w mniejszym lub większym stopniu podejrzanej o charakter nowotworowy. Elastografia pomaga również precyzyjniej wskazać zmiany, w przypadku których konieczne jest wykonanie biopsji. Pozwala jednocześnie na bardzo dokładne skierowanie igły biopsyjnej w obszary najbardziej zmienione chorobowo, co umożliwia wykonanie mniejszej liczby ukłuć.

Stercz oglądany w przeroju podłużnym w badaniu USG z opcją elastografii. Na skali kolorów przedstawiono poszczególne stopnie twardości tkanek, poczynając od czerwonego dla tkanek miękkich , na niebieskim dla tkanek twardych kończąc.Fot.mojaprostata.com.pl

Biopsja prostaty. Biopsja gruczołu krokowego jest badaniem stosowanym do rozpoznawania raka tego narządu. Wykonuje się ją najczęściej u pacjentów z podwyższonym poziomem PSA (antygenu swoistego dla prostaty),  jak również u pacjentów, u których w badaniu palpacyjnym (per rectum) lub USG stwierdza się nieprawidłowości.
Biopsja prostaty polega na pobraniu niewielkich wycinków gruczołu krokowego do badania histopatologicznego. Badanie histopatologiczne pozwala bowiem określić, czy uzyskane fragmenty tkanki stercza cechuje łagodny czy złośliwy (nowotworowy) rozrost, czy istnieją znamiona zapalenia stercza lub zmiany uznawane za przedrakowe.

Rezonans magnetyczny. Badanie stanowi precyzyjne narzędzie oceny morfologicznej stercza i pęcherzyków nasiennych. Zaletą badania jest dokładne uwidocznienie torebki stercza i jego odgraniczenie od struktur sąsiadujących, takich jak sploty naczyniowe, mięsnie i otaczająca tkanka tłuszczowa. Decyduje to o dużej przydatności metody w przypadku podejrzenia rozrostu nowotworowego w strefie obwodowej stercza.
Wadą tego badania jest konieczność stosowania specjalnego urządzenia tzw. cewki doodbytniczej, aby rozdzielczość uzyskanego obrazu była wystarczająca do dokładnej oceny prostaty. Stosowanie tej cewki podczas badania, które trwa kilkanaście minut (do pół godziny) stanowi niejednokrotnie duży dyskomfort dla pacjenta.


LECZENIE RAKA PROSTATY

Podstawowymi metodami leczenia raka prostaty jest operacja chirurgiczna, radioterapia i leczenie hormonalne. Wybór jednej metody lub skojarzenie kilku metod jest uzależnione od stopnia zaawansowania choroby nowotworowej, decyzji lekarza prowadzącego i samego pacjenta – w każdym przypadku należy uwzględnić ryzyko skutków ubocznych każdej z metod leczenia.

Leczenie chirurgiczne – w przypadku zdiagnozowanego raka prostaty polega na operacyjnym usunięciu całego gruczołu.

Radioterapia polega na wykorzystaniu w leczeniu promieniowania jonizującego. W zależności od położenia źródła promieniowania względem ciała pacjenta wyróżnia się teleradioterapię i brachyterapię.
W teleradioterapii źródło promieniowania znajduje się na zewnątrz ciała chorego. Leczenie przeprowadza się za pomocą aparatów tzw. bomb kobaltowych i akceleratorów (przyspieszaczy). Celem leczenia jest zniszczenie komórek nowotworowych z ominięciem tkanek zdrowych otaczających guz.
W brachyterapii źródło promieniowania umieszcza się bezpośrednio w guzie lub w jego najbliższym sąsiedztwie.

Leczenie hormonalne wykorzystuje fakt iż do rozwoju raka prostaty konieczne jest wysokie stężenie testosteronu. Antyandrogenu lub analogi LH-RH pomagają ograniczyć rozwój zmian nowotworowych i stanowią metodę wspomagającą pozostałe techniki leczenia raka prostaty.

W każdym przypadku chorego z rozpoznanym rakiem gruczołu krokowego konieczny jest indywidualny dobór metod leczenia i monitorowanie jego przebiegu przez lekarza specjalistę urologa.